1- حوزه آبخیز دریای خزر 2- حوزه آبخیز خلیج فارس و دریای عمان 3-حوزه آبخیز دریاچه ارومیه 4- حوزه آبخیز دریاچه نمك قم 5- حوزه آبخیز اصفهان و سیرجان 6- حوزه آبخیز نیریز یا بختگان 7- حوزه آبخیز جازموریان 8- حوزه آبخیز دشت كویر 9- حوزه آبخیز كویر لوت 10- حوزه آبخیز اردستان و یزد و كرمان 11- حوضة صحرای قرهقوم 12- حوزه آبخیز هامون حوزه آبخیز دریای خزر این حوزه آبخیز كه مساحت آن به 173،300 كیلومتر مربع میرسد، دارای شیب زیاد بوده و بیشترین اختلاف ارتفاع حوزه آبخیزهای كشور را كه بالغ بر 5500 متر است، به خود اختصاص داده است. در این محدوده سیزده رودخانه با مساحت حوزه آبخیز بیش از هزار کلیومتر مربع وجود دارد که رودخانههای ارس، سفیدرود، هراز و اترك از نظر وسعت حوزه آبخیز و ویژگیهای اقلیمی و تداوم آبدهی متفاوت از حوزه دیگر می باشند. رودهای فوق دارای حوزه آبخیزهای كوهستانی وسیعی هستند و پوشش گیاهی غالب آنها جنگلی است. حوزه خلیج فارس و دریای عمان این حوزه آبخیز با مساحت 437،150 كیلومتر مربع یكی از پهناورترین حوزه آبخیزهای ایران محسوب میگردد و رودخانههای غرب، جنوب غربی و جنوب زیرحوزه های سرچشمه گرفته از كوههای زاگرس و بشاگرد و بلوچستان را در بر میگیرد. جمعاً 29 رودخانه با مساحت بیش از 1000 كیلومتر مربع در این زیرحوزه وجود دارد كه یا به درون كشور عراق جریان مییابند و پس از پیوستن به رودخانة دجله به خلیج فارس میریزند و یا بطور مستقیم به خلیج مزبور و یا دریای عمان وارد میگردند. برخی ازبزگترین رودخانههای این حوزه آبخیز به ترتیب از شمال تا جنوب خاوری عبارتند از: سیروان، كرخه، كارون، جراحی، زهره، هله، موند، كل، میناب و سرباز. در باب اهمیت این زیرحوزه فقط به این نکته بسنده می شود که رودهای دشت خوزستان به تنهائی 30 درصد منابع آب کشور را دارا می باشند. حوزه آبخیز دریاچه ارومیه مساحت این حوزه دریاجه ارومیه 50،850 كیلومتر مربع است در این حوزه دریاجه ارومیه هشت رودخانه با مساحت آبریز بیش از هزار كیلومتر مربع وجود دارد و زرینهرود بزرگترین و مهمترین آنها بشمار میآید. حوزه آبخیز دریاچه نمك قم مساحت حوزه دریاچة نمك قم 89،650 كیلومتر مربع است و بخش بسیار ناچیز و كوچكی از آن نیز به دریاچة حوضسلطان و كویر میغان و دشت جنوبی قزوین وارد میگردد. رودخانههای جاجرود، كرج، شور، قرهچای و قمرود به این حوزه زهکشی می شوند در این محدوده شش رودخانه با مساحت بیش از هزار كیلومتر مربع وجود دارد كه رودخانة شور و قرهچای و قمرود بزرگترین آنها محسوب میشوند. حوزه آبخیز اصفهان و سیرجان این حوزه كه از زیر حوزه های كوچك باتلاق گاوخونی، كویر ابركوه، شورهزار مروس و كویر سیرجان تشكیل یافته است، دارای 90،700 كیلومتر مربع مساحت است و زایندهرود بزرگترین رودخانة آن بشمار میآید. انتقال آب کارون از طریق تونل کوهرنگ به زاینده رود از وقایعی است که بر بیلان هیدرولوژیک این محدوده تاثیر دارد. - حوضة نیریز یا بختگان این حوزه با مساحت 31،000 كیلومتر مربع از حوزهای فرعی دریاچة كافتر، دریاچة بختگان و دریاچة مهارلو تشكیل شده و رودخانة كر مهمترین رود این منطقه محسوب میشود. - حوزه آبخیز جازموریان حوزه جازموریان با مساحتی برابر 69،600 كیلومتر مربع در جنوب شرقی ایران و بین رشتهكوههای بشاگرد (در جنوب) و جبال بارز (در شمال) جای دارد و آبهای سطحی آن كلاً به هامون جزموریان میریزد. در این حوضه پنج رودخانه با مساحت آبریز بیش از هزار كیلومتر مربع وجود دارد كه هلیلرود بزرگترین آنهاست. - حوزه دشت کویر این حوزه که یکی از کم بارش ترین حوزه های کشور محسوب می شود از حوضههای كوچكتری چون كویر حاج علیقلی، كویر نمك و دشت گناباد تشكیل مییابد و مساحت آن به 227،400 كیلومتر مربع بالغ میگردد.. از رودخانههای قابل توجه این حوزه به حبلهرود ( واقع در گرمسار) و كالشور جاجرم كه یكی از طویلترین رودخانههای ایران است، میتوان اشاره نمود. حوزه آبخیز كویر لوت مساحت این حوزه كه حوضة كویر لوت از زیرحوزه های كوچكتری چون نمكزار طبس، دغ محمدآباد، كویر ساغند، شورهزارهای شمال خاوری شهرستان بافق و كویر سرجنگل تشكیل یافتهو یکی از كمبارانترین و خشكترین حوضههای ایران است به199،000 كیلومتر مربع بالغ میگردد و از مهمترین رودخانههای آن كه اغلب سیلابی و فصلی هستند میتوان به رودخانة تهرود واقع در استان كرمان اشاره كرد. حوزه اردستان و یزد و كرمان این حوزه كه با مساحت 99،800 كیلومتر مربع یكی از خشكترین و بیآبترین حوضههای ایران بشمار میآید، از زیرحوزضههای كوچكتری چون دغسرخ، كویر سیاهكو، كویر درانجیر، دشت جنوب خاوری یزد، شنزار كشكوئیه، دشت كویرات و شنزارهای جنوب كرمان تشكیل یافته است. - حوضة صحرای قرهقوم -مساحت این حوضه 43،550 كیلومتر مربع است و یكی از حوضههای كمبارش ایران محسوب میگردد. به همین دلیل حوزه آبخیز آن حالت سیلخیزی و رودها حالت فصلی دارند و رودهای كشفرود و جامرود از مهمترین آنها بشمار میآیند. - حوزه هامون این حوزه که در شرق کشور واقع گردیده است مساحتی برابر با 109،850 كیلومتر مربع داراست و از حوضههای كوچكتری چون نمكزار خواف، دغ شكافته، دغ بالا، دغ پترگان، دغ توندی، دریاچة نمكزار، دریاچة هامون صابری، لورگشتران، دریاچة هامون، هامون گودزره، دریاچة كرگی، هامون ماشكل و نمكزاركپ تشكیل یافته است. این حوزه نیز از جمله كمبارانترین و خشكترین حوضههای ایران محسوب میشود و رودهای هیرمند و ماشكل مهمترین رودهای آن بشمار میآیند. |